دکتر محمد کاظم کهدوئی

دربارۀاژدهای چینی

کهدویی - سپیده

اگرچه در ایران، اژدها محبوبیتی ندارد و به عنوان حیوانی شیطانی و خونخوار به حساب می آید، اما در چین، وضعیت کاملا متفاوت است.  شکل اژدهای چینی هم با اژدهای ایرانی فرق می کند.در چین، اژدها، بدن مار، پای مارمولک، دست ققنوس، شاخ گوزن، فلس و دم ماهی، و ریش ببر، و در زیر پیشانیش مرواریدی دارد.

   اژدها در بهار در آسمان پرواز می کند و در پاییز، در شکافی عمیق می ماند. به نظر تاو، برای پنج طرف، یعنی شرق، غرب، جنوب، شمال و مرکز، هر طرف یک شاه اژدها وجود دارد. برای هر یکی از چهار دریا که دریای شرق، دریای غرب، دریای شمال و دریای جنوب است، هم یک شاه اژدها هست. ناشی از این که به نظر مردم چینی اژدها می تواند باران بیاورد، در گذشته، مردم در زمان خشکی اژدها را پرستش می کردند تا باران بیاید. در دوران امپراتوری، اژدها هم نشان اقتدار امپراتور است. پوشاک امپراتور را "لباس اژدها" می نامیدند. اگر خشم امپراتور را بخواهیم توضیح بدهیم، می گوییم که "صورت اژدها خشم و عصبانیت را نشان می دهد". در هر حال، اژدها با فرهنگ چین همراه است.

در افسانه های چینی، اژدها نُه پسر دارد که با همدیگر متفاوت هستند:

اولین آنها چیو نیو (qiu niu,囚牛) بود .چیو نیو اهل موسیقی بود. بنابراین در برخی از آلتهای موسیقی قدیمی چینی، در قسمت بالای آنها، می توانیم صورت چیو نیو را ببینیم.

دومین اژدها،  یازی (ya zi,睚眦) بود که جنگ را دوست داشت. به همین دلیل، در قدیم، مردم شکلی ازاو را روی قداره و شمشیر می ساختند.

سومین، چاو فنگ (chao feng,嘲风) است. چاو فنگ ماجراجوایی بود که معمولاً روی سقف ساختمانهای قدیمی چینی می نشست.

پو لاو، چهارمین پسر اژدها بود که دوست داشت فریاد بزند. او روی بدنۀ زنگهای فلزی دیده می شود.

پسر پنجم، سوان نی (suan ni,狻猊) بود. او با شخصیتی آرام، آتش و دود را دوست می داشت.پس او را روی پایه های مجمرهای بودایی یا تاوی می ساختند.

ششمین پسر، بی شی بود که دوست داشت بارهای سنگین را تحمل کند. بنابراین مردم مجسمه های  او را زیر لوحهای سنگی می گذاشتند.

هفتم بی آن (bi an,狴犴) بود. به سبب این که هم دادخواهی را دوست داشت و هم خجسته بود، روی در زندانها و سالن دادگاههای قدیمی دیده می شود.

هشتمشان فو شی بود که ادبیات را دوست می داشت. او همیشه روی لوحهایی که مقاله یا شعر ادبی دارد، برای تزیین می نشست.

آخرین پسر اژدها، چی ون(chi wen,螭吻) بود. چون که به نظر بودایی، چی ون قبلا زیر جایگاه خدای باران بود و می توانست آتش را خاموش کند، در گذشته برای جلوگیری فاجعه آتش سوزی در خانه ها می گذاشتند.

نظریه های دیگری هم  طبق کتابهای قدیمی وجود دارند که چند حیوان افسانه ای دیگری هم به عنوان  پسر اژدها بودند که آنها را هم معرفی می کنم.

تاو تیه(tao tie,饕餮)، خصیصه آشکارترش خوردن دایمی است. او بسیار دوست داشت غذا بخورد. بنابر این، مردم  نقش او را روی ظروف غذای قدیمی می ساختند.

با شیا(ba xia,趴蝮) هم به نظر بعضیها یکی از پسران اژدها بود که بسیار دوست داشت کنار آب بنشیند و جن آب را  بخورد. او تزیین پل های قدیمی چینی بود.

یکی دیگر جیاو تو(椒图) بود. او ترجیح می داد در فضایی بسته بماند و از مهاجم ها بدش می آمد. مردم با توجه به این ویژگی، برای امنیت خانۀ خود مجسمه اش را روی درها نصب می کردند.

    افسانه ای دربارۀ پسران اژدها:

اولین امپراتور سلسلۀ مینگ جو یوان ژانگ کشاورزی بود که پدر، مادر و برادرانش  به سبب زندگی بسیار مشکل و دشوار، مرده بودند. در آن زمان، سلسلۀ  یوان بود و همه کشور را تقریبا فساد و تباهی فراگرفته بود. امپراتور، وزیران و حتی کارمندان آن وقت ظلم می کردند و مردم از آنها بدشان می آمد. جو هم خیلی عصبانی بود، پس تصمیم گرفت علیه امپراتور سلسله یوان اعلام جنگ کند. لیو با ون، به عنوان یک استراتژیست، بهترین یاری رسان جو بود.او قبل از این که به دنیا بیاید، یکی از ایزدان بود. امپراتور بهشتی به او دستور داد که به جو کمک کند. برای خوب انجام دادن وظیفه لیو، امپراتور بهشتی شمشیری که می توانست دیگر ایزدان را بکشد به لیو داد. لیو با این شمشیر چهار اژدهاشاه دریایی را دعوت کرد. اما چهار اژدهاشاه، هم وظیفه های سنگین بر عهده داشتند هم بسیار پیر بودند، نه پسرشان را فرستادند به این دنیا تا به جو کمک کنند.

بالاخره، جو پیروز شد. به سبب این که جو شخصی فزون خواه بود، می خواست پسران اژدها، بازهم زیر نظرش کار کنند. او آن شمشیر ایزدی لیو را به دست آورد و به پسران اژدها دستور داد در این دنیا بمانند و برایش کار کنند. پسران اژدها بسیار عصبانی شدند، آنها با توانایی خود باران شدید آوردند و رعد و برق هم بشدت زده شد. جو متوجه شد که فقط با شمشیر نمی تواند پسران اژدها راتحت امر خود در آورد، طرحی به ذهنش رسید. او به بی شی، یکی از پسران اژدها گفت:"شما بسیار قدرتمند هستید، می توانید باری بیشتر از ده هزار جین (واحد وزن چینی است،  1جین =0.5  کیلوگرم) تحمل کنید. اگر بتوانید این لوح سنگی را حمل کنید، می گذارم همۀ شما بروید." بی شی قبول کرد بدون دانستن این که این لوح سنگی  با شایستگی ها و نیکی های امپراتوری نوشته شده بود، و به نظرچنیان قدیمی، شایستگی و نیکی وزن بی حساب داشت. بی شی وقتی که زیر آن لوح سنگی بود، تمام قدرت و توان خود را به کار گرفت، ولی نمی توانست حرکت کند؛ بناچار، سایر پسران اژدها تصمیم گرفتند با  بی شی در این دنیا بمانند، ولی قسم خوردند با بدن واقعیشان ظاهر نشوند و فقط به شکل سنگ بمانند.

    لیو با ون از این کار جو یوان ژانگ دلسرد  و اندوهگین شده بود، او را ترک کرده به بهشت بر گشت. هر چه جو اظهار پشیمانی کرد، چاره ای نبود که وضعیت را به شیوۀ اولش بر گرداند. او برای هشدار به مردم، برای نه پسر اژدها مقام خاصی تعیین کرد، و بدین سبب، چهره های نه پسر اژدها شهرت یافته است.